Terug naar overzicht

Blijf je achter? Denk vooruit!

17 mei 2024

Detentie straft ook je naasten

Met een gevangenisstraf wordt niet alleen de dader van een misdrijf gestraft, maar ook zijn of haar omgeving. Veel naasten van gedetineerden weten niet bij wie zij voor hulp of ondersteuning kunnen aankloppen. Binnen de innovatieve aanpak van ‘Zelfmelders Groningen’ is er daarom ook aandacht voor naasten. We gingen in gesprek met de stichting die het opneemt voor familie, vrienden en geliefden van veroordeelde daders. “Een luisterend oor is het allerbelangrijkste.”

“Voor een buitenstaander is het heel gemakkelijk om te zeggen ‘Ik begrijp je’. Maar zolang je niet in onze schoenen hebt gestaan, kun je misschien wel dingen plaatsen, maar ons echt begrijpen? Dat kan niet.”

Aan het woord is Debbie, bestuurslid van de Stichting Steun en Adviespunt Naasten van Gedetineerden (S.A.N.G.), 35 jaar en de zus van een man die meerdere vreselijke misdrijven pleegde en nu een langdurige straf uitzit. “Door wat mijn broer heeft gedaan, liepen wij als achterblijvers tegen enorm veel dingen aan. Je ervaart gemis, niet alleen van een naaste, maar vooral van hulp. Want hulp voor achterblijvers is er eigenlijk niet. Je wordt aan je lot overgelaten. Dat is ook de reden dat we deze stichting hebben opgericht. Zodat dat er een plek is waar je als de naaste van een gedetineerde gewoon even je verhaal kwijt kunt. Een luisterend oor vindt bij iemand waarvan je weet dat die je begrijpt, die snapt wat je voelt.”

Dave knikt instemmend. De voorzitter van de stichting  is tevens vader van drie zonen, waarvan er één een gevangenisstraf uitzit vanwege een steekpartij met dodelijke afloop. “Als naaste wil je gewoon iemand kunnen bellen die er voor je is. Want er komt zoveel op je af. Je hele leven ligt ook op straat. Iedereen heeft een mening over je. Je wordt er zelf ook heel achterdochtig van. Wie kun je nog vertrouwen? Heeft die buurvrouw die met een bos bloemen aan je deur staat gewoon een goed hart of heeft ze andere bedoelingen? Dat vreet aan je.”

Onwetendheid

Het eerste waar je als naaste mee wordt geconfronteerd zodra een familielid, vriend of vriendin wordt gearresteerd is onwetendheid, vertelt Debbie. “Je weet vaak niet waarom iemand wordt gearresteerd of wat hij of zij heeft gedaan. Als er dan opeens een arrestatieteam in je huis staat of je autodeuren wordt met veel geweld opengetrokken en je man, broer, zus, kind of geliefde wordt weggevoerd, mogen de agenten jou als naaste niet alles vertellen. Je zit met vreselijk veel vragen, maar kunt voor je gevoel nergens terecht. Er is niemand die je op dat moment kan vertellen wat jij moet doen. Of je iets kan of mag doen. Verdachten van een misdrijf worden uitgebreid op hun rechten gewezen, voor de slachtoffers is er slachtofferhulp, maar voor de naasten van een verdachte of veroordeelde is er veel minder geregeld. En dat maakt dat je je verschrikkelijk eenzaam voelt.”

“Klopt”, zegt Dave. “Politie en justitie behandelen je als ouder van een verdachte ook een beetje als verdachte. Tappen telefoons af, trekken al je lades open. Heel begrijpelijk dat zoiets gebeurt, maar het maakt dat je je heel erg klein en alleen voelt.”

Het is een van de redenen dat de organisaties achter het project ‘Zelfmelders Groningen’ proberen om ook de naasten van gedetineerden al in een vroeg stadium te benaderen en ze hulp aan te bieden, vertelt Janna Reitsma. “Al lukt dat niet altijd. Soms omdat een gedetineerde zelf niet wil dat wij zijn naasten inlichten. Uit schaamte vaak. Of omdat ze bang zijn dat het feit dat ze een straf moeten uitzitten hun relatie kost.  Soms omdat andere instanties niet meewerken. Maar zoals je van Debbie hoort, kan het veel achterliggend leed verzachten als wij een luisterend oor kunnen bieden en laten merken dat we naast ze staan.”

Gevolgen beperken

Door een gevangenisstraf worden veel meer mensen gestraft dan de veroordeelde alleen. “Neem nou kinderen”, zegt Janna. “Die worden mede veroordeeld met een ouder in detentie, maar hebben daar niet om gevraagd. Met de aanpak Zelfmelders proberen we de schade van detentie voor zowel direct betrokkenen als voor de samenleving te beperken.”

“Helemaal mee eens”, zegt Debbie. “Ook naasten willen gezien worden. Iedere gedetineerde heeft ongeveer 50 mensen in zijn cirkel die door gevangenisstraf worden meegetrokken. Dat kunnen echtgenoten zijn, kinderen, ouders, opa’s en oma’s, neefjes en nichtjes, broers en zussen, maar ook buren. Iedereen zit met vragen en weet niet goed waar ze terecht kunnen.”

Janna: “Onderzoek toont aan dat kinderen van gedetineerden zelf een grotere kans lopen om in de gevangenis terecht te komen. Dus als we als samenleving recidive willen voorkomen, zullen we ook aandacht aan deze groep moeten schenken.”

Dave stelt dat naasten van gedetineerden “volgens het woordenboek ook slachtoffer zijn. Maar het Wetboek van Strafrecht denkt daar anders over. Daarom is onze stichting er. Zodat naasten – zonder dat ze rekening hoeven te houden met een oordeel – vrijuit hun zegje kunnen doen. Alleen dat helpt al enorm.”

Binnen Zelfmelders Groningen proberen betrokken instanties de gevolgen van een detentie te verzachten. Janna: “We beantwoorden simpele vragen, zoals wat er mee naar binnen mag. Maar we luisteren ook zonder oordeel naar waar naasten mee zitten.” Tegelijkertijd wijst Zelfmelders naasten van gedetineerden op andere gevolgen zoals inkomensverlies, hulp bij opvoeding of hoe je kinderen vertelt dat een ouder naar de gevangenis moet. Die betrokkenheid en de erkenning van het feit dat naasten onderdeel zijn van de schade die door een straf ontstaat, is voor veel mensen al heel fijn.”

“De aanpak zoals Zelfmelders die hanteert zou mij enorm geholpen helpen”, stelt Dave. “Want er is zoveel dat je als naaste niet weet. Dat je als ouders bijvoorbeeld een vergoeding kunt krijgen voor het openbaar vervoer als je je kind in de gevangenis wilt bezoeken. Maar het belangrijkste is toch wel dat er een plek is waar je als mens wordt behandeld.”


Stichting S.A.N.G.

De Stichting Steun en Adviespunt Naasten van Gedetineerden zet zich in voor achterblijvers. Ze zijn er voor familie, geliefden en vrienden van mensen die een celstraf moeten uitzitten. Want er komt nogal wat op naasten af als er iemand in hun omgeving wordt aangehouden, veroordeeld en een straf moet uitzitten. Ook zij zijn in meer of mindere mate slachtoffer van een misdrijf.

Debbie (35) is secretaris van de stichting. Haar broer zit langdurig vast voor het plegen van een verschrikkelijk delict. Maar Debbie is ook moeder van twee kinderen, woont samen, komt uit een  hardwerkend en hecht gezin. En al die mensen moeten leven met de gevolgen van wat haar broer heeft gedaan. “Alles was anders en niets en niemand was meer dezelfde, ook onze wereld stond volledig op zijn kop. In een tijd van overleven, krijg je alle kanten van het rechtssysteem te zien. Van de één op de andere dag ben je een naaste van een verdachte/gedetineerde. Wie moet je dan bellen? Wat moet er geregeld worden? Wat kan je juist wel en absoluut niet doen. En dan is er ook nog eens (social) media. Niemand of weinig mensen in je omgeving begrijpen je. Ze snappen het verdriet en je gevoel niet. Familie neemt afstand, vrienden verdwijnen, Je staat er alleen voor.”

Dave (45) is voorzitter van Stichting S.A.N.G. En echtgenoot en vader. Van drie zonen. Waarvan er een de dader werd in een steekpartij met dodelijke afloop. “In een klap staat je wereld op zijn kop en word je overmand door allerlei emoties. Dan gaat alles in sneltreinvaart en staat de wereld ook stil. Je bent plotseling de vader van…Mijn andere zonen de broers van …  De de dag dat mijn zoon gearresteerd werd, was de dag dat wij als naasten veroordeeld zijn door de buitenwereld, althans zo voelde het.”

Terug naar overzicht